Jeszcze nie tak dawno byliśmy świadkami popłochu, jaki w świecie biznesu miało wywołać rozszerzenie uprawnień kontrolerów Państwowej Inspekcji Pracy, którzy mieli mieć możliwość niemal natychmiastowego przekształcania umów B2B (cywilnoprawnych) w umowy o pracę. Larum podniesione w tej sprawie – i słusznie – doprowadziło do wycofania się z tego co najmniej kontrowersyjnego pomysłu.
Ale czy to oznacza, że problem przestał istnieć? Nie. Organy kontrolne nadal mają prawo kwestionować kontrolowane umowy, przy czym droga do ich ewentualnego prawnego przekwalifikowania nie jest już taką „autostradą”.
Odejście od zmiany przepisów nie oznacza, że ryzyko nie zniknęło – zmienił się jedynie mechanizm jego materializacji. Dla firm IT oraz specjalistów działających w modelu B2B problem bardzo często ujawnia się dopiero w toku kontroli, gdy możliwości modyfikacji umowy lub sposobu współpracy są już mocno ograniczone.
Z tego tekstu dowiesz się:
- kiedy umowa B2B w IT może zostać zakwestionowana przez ZUS lub PIP,
- jakie elementy współpracy najczęściej przesądzają o uznaniu B2B za stosunek pracy,
- dlaczego sama treść umowy nie zawsze wystarcza, jeśli praktyka wygląda inaczej,
- jakie konsekwencje zakwestionowania umowy B2B mogą ponieść zarówno firmy IT, jak i specjaliści,
- na które obszary umowy B2B warto zwrócić szczególną uwagę, aby ograniczyć ryzyko kontroli.
Umowy B2B w IT mogą wiązać się z ryzykiem
W sektorze IT model B2B jest jednym z najczęściej stosowanych sposobów współpracy pomiędzy przedsiębiorstwami tworzącymi oprogramowanie a specjalistami – programistami, testerami czy administratorami systemów. Ten model współpracy dobrze wpisuje się w projektowy charakter branży, zapewnia większą elastyczność organizacyjną i pozwala ograniczyć koszty po stronie zleceniodawcy.
Z perspektywy firm IT ten model nie jest jednak pozbawiony wad. W określonych okolicznościach organy kontrolne, takie jak ZUS czy Państwowa Inspekcja Pracy, mogą uznać, że współpraca prowadzona w formule B2B w rzeczywistości spełnia cechy stosunku pracy. Konsekwencje takiej oceny bywają poważne i ujawniają się zwykle dopiero w toku kontroli.
Co istotne, w takich sytuacjach znaczenie ma nie tyle sam fakt zawarcia umowy B2B, ile całokształt relacji łączącej strony oraz sposób jej faktycznego wykonywania.
Dlaczego umowy B2B są tak powszechne w IT
Model B2B opiera się na współpracy pomiędzy firmą IT a specjalistą prowadzącym działalność gospodarczą. Dla zleceniodawców oznacza to m.in. brak obowiązków typowych dla pracodawcy, takich jak odprowadzanie składek ZUS czy zaliczek na podatek dochodowy. Dla specjalistów – potencjalnie wyższe wynagrodzenie netto oraz większą swobodę organizacyjną.
W branży IT, gdzie projekty mają często określony czas trwania, a zespoły są budowane dynamicznie, taki model bywa naturalnym wyborem. Problem pojawia się w momencie, gdy sposób wykonywania współpracy zaczyna coraz bardziej przypominać relację pracodawca–pracownik.
Warto przy tym pamiętać, że dla organów kontrolnych kluczowe znaczenie ma treść oraz sposób realizacji zobowiązania, a nie nazwa czy nagłówek umowy. To właśnie te elementy determinują jej kwalifikację prawną.
Najczęstsze powody, dla których ZUS i PIP kwestionują umowy B2B w IT
W praktyce wiele umów B2B w IT zawiera elementy, które wzbudzają wątpliwości organów kontrolnych. To właśnie te obszary najczęściej wymagają korekty na etapie analizy prawnej:
Podporządkowanie oraz sztywne godziny pracy
Narzucone godziny świadczenia usług (np. 8:00–16:00), bieżący nadzór menedżerski czy obowiązek stałej dyspozycyjności mogą świadczyć o zależności charakterystycznej dla stosunku pracy. Ten element bardzo często pojawia się w uzasadnieniach decyzji kwestionujących współpracę B2B w branży IT.
Współpraca z jednym kontrahentem
Świadczenie usług wyłącznie na rzecz jednej firmy, bez innych projektów, bywa interpretowane jako zależność ekonomiczna. Nie jest to przesłanka rozstrzygająca, ale często ma znaczenie pomocnicze.
Sprzęt i miejsce wykonywania przedmiotu umowy
Praca wyłącznie na sprzęcie zleceniodawcy oraz wyłącznie w jego biurze może wzmacniać wrażenie podporządkowania organizacyjnego.
Brak realnych różnic względem etatu
Jeżeli zakres obowiązków, sposób organizacji pracy i odpowiedzialność nie różnią się od tych, które mają pracownicy etatowi, ryzyko zakwestionowania współpracy znacząco rośnie. Jeszcze większe ryzyko pojawia się wtedy, gdy przedsiębiorca angażuje jednocześnie pracowników etatowych i zleceniobiorców B2B do analogicznych zadań, traktując ich w praktyce w ten sam sposób.
Brak ryzyka gospodarczego po stronie zleceniobiorcy
Gdy specjalista nie ponosi kosztów, nie odpowiada za rezultat i nie ryzykuje finansowo, jego sytuacja coraz bardziej przypomina pozycję pracownika.
Obszary, które wymagają szczególnego zabezpieczenia
Aby ograniczyć ryzyko zakwestionowania modelu B2B, firmy IT powinny zwrócić szczególną uwagę na sposób konstruowania umów oraz ich zgodność z praktyką współpracy.
Swoboda w organizacji pracy
Umowa nie powinna narzucać sztywnych godzin ani szczegółowego sposobu realizacji zadań. Specjalista powinien samodzielnie decydować o tym, jak i kiedy wykonuje usługę, przy zachowaniu ustalonych celów projektowych.
Im większa autonomiczność wykonawcy w tym zakresie, tym mniejsze ryzyko zakwestionowania relacji jako stosunku pracy.
Własne zasoby i odpowiedzialność
Korzystanie z własnego sprzętu, ponoszenie kosztów działalności czy odpowiedzialność za efekty pracy wzmacniają charakter gospodarczy współpracy. Jeżeli wykorzystywany jest sprzęt zleceniodawcy, należy unikać pojęć typowych dla stosunku pracy, takich jak „powierzenie mienia”.
Przerwy w świadczeniu usług
W modelu B2B często przewiduje się płatne przerwy w świadczeniu usług, odpowiadające urlopowi wypoczynkowemu. Kluczowe jest jednak odpowiednie nazewnictwo i konstrukcja tych zapisów – używanie pojęcia „urlop” może budzić niepotrzebne skojarzenia ze stosunkiem pracy.
Sposób ustalania wynagrodzenia
Mechanizm ustalenia wynagrodzenia powinien być skonstruowany w taki sposób, aby odpowiadał wyłącznie za czynności faktycznie i należycie wykonane. Zleceniobiorca ponosi ryzyko prawidłowego wykonania umowy.
Nie bez znaczenia pozostaje również termin wypłaty wynagrodzenia – nawet tak pozornie techniczny element może zostać wykorzystany jako argument przy ocenie charakteru współpracy.
Konsekwencje zakwestionowania umowy B2B – skutki dla obu stron
Uznanie przez ZUS lub Państwową Inspekcję Pracy, że współpraca realizowana w formule B2B w rzeczywistości spełnia cechy stosunku pracy, może rodzić istotne konsekwencje zarówno po stronie firmy IT, jak i po stronie specjalisty.
Dla zleceniodawcy oznacza to przede wszystkim ryzyko:
- obowiązku zapłaty zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, często za okres kilku lat wstecz,
- naliczenia odsetek oraz ewentualnych sankcji finansowych,
- konieczności korekty rozliczeń podatkowych,
- sporów z wykonawcą dotyczących odpowiedzialności za powstałe koszty,
- a w skrajnych przypadkach także kontroli innych obszarów działalności.
Po stronie specjalisty świadczącego usługi w modelu B2B skutki mogą obejmować m.in.:
- utratę korzyści podatkowych wynikających z prowadzenia działalności gospodarczej,
- obowiązek zwrotu części należności lub korektę rozliczeń z fiskusem,
- ryzyko zakwestionowania innych umów zawartych w podobnym modelu,
- niepewność co do dalszej współpracy oraz jej warunków.
Warto podkreślić, że konsekwencje te bardzo często ujawniają się z opóźnieniem, gdy możliwość zmiany struktury współpracy jest już ograniczona, a koszty ewentualnych błędów znacząco rosną.
Podsumowanie
Odejście od najbardziej kontrowersyjnych zmian legislacyjnych nie zmieniło sposobu interpretowania przepisów przez organy kontrolne. Konstruując kontrakt B2B w branży IT, należy działać w sposób precyzyjny i przewidujący.
Jeżeli współpraca B2B w Twojej firmie opiera się na rozwiązaniach, które z czasem zaczęły przypominać model etatowy, warto rozważyć ich weryfikację, zanim stanie się to przedmiotem kontroli.
Analiza konkretnej umowy oraz sposobu jej wykonywania często pozwala zidentyfikować ryzyka niewidoczne na pierwszy rzut oka.
Jeżeli masz jeszcze jakieś pytania w tym zakresie, może chcesz zweryfikować stosowane wzory umów, zapraszamy do skorzystania z naszych porad prawnych. Możesz to zrobić klikając w ten link:
Jeżeli interesujesz się branżą IT po prostu zostaw nam swojego e-maila, poinformujemy się o kolejnych wpisach. Jeżeli potrzebujesz przygotować konkretną umowę czy jej konsultację również do nas napisz.
Photo by Christina @ wocintechchat.com M on Unsplash
Udostępnij:
