Prawo autorskie a umowa o pracę. Jakie postanowienia warto zawrzeć w Umowie z programistą w odniesieniu do programów komputerowych.

Prawo autorskie a programy komputerowe

Prawa autorskie dzielą się na dwie kategorie:

1. Autorskie prawa osobiste – ta kategoria jest związana z osobą twórcy i jest niezbywalna czyli twórca ma prawo np. do oznaczania utworu swoim imieniem i nazwiskiem;
2. Autorskie prawa majątkowe – ta kategoria daje możliwość korzystania z programu komputerowego przez twórcę, rozporządzania tym prawem np. zbywanie tego prawa oraz do pobierania wynagrodzenia.

Wskazując ogólnie na uregulowanie prawne w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych:

Jeżeli ustawa lub umowa o pracę nie stanowią inaczej, pracodawca, którego pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron.

Odnosząc powyższe, do programów komputerowych to:

Prawa majątkowe do programu komputerowego stworzonego przez pracownika w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy przysługują pracodawcy, o ile umowa nie stanowi inaczej.

Podkreślenia wymaga jednak zapis powyższego artykułu, iż dotyczy to jedynie programu komputerowego, który powstał w wyniku wykonywania przez pracownika obowiązków pracowniczych. Jeżeli, więc programista stworzył program komputerowy, a jego wykonanie nie było objęte obowiązkiem pracowniczym to wówczas pracodawca nie nabywa majątkowych praw autorskich do tego programu.

Powyższe regulacje dotyczą jednak jedynie umów o pracę. Nie dotyczy to wykonywania obowiązków na rzecz firmy, która zatrudnia programistę na podstawie umów cywilnoprawnych czyli np. umowy zlecenia czy umowy o dzieło. Wówczas postanowienia umowne będą miały kluczowe znaczenie w zakresie przenoszenia majątkowych praw autorskich przez programistę na firmę Zamawiającą dany program komputerowy.

Autorskie prawa osobiste do programu

Autorskie prawa osobiste chronią więź twórcy z utworem. Autorskie prawa osobiste są niezbywalne, nie podlegają zrzeczeniu się i są nieograniczone w czasie.

Pracodawca nie nabędzie, więc autorskich praw osobistych do programu stworzonego w ramach umowy o pracę. W umowie można jednak wskazać, że programista nie będzie korzystał z osobistych praw autorskich.

Postanowienia umowne w zakresie autorskich praw majątkowych do programu komputerowego

W przypadku zawierania z programistą umowy o pracę powinien on w umowie zawrzeć odpowiednie postanowienia w zakresie praw autorskich (dla pełnego zabezpieczenia swoich interesów) oraz wskazać w odpowiednim zakresie obowiązki pracownicze.

W przypadku zawierania umów cywilnoprawnych czyli np. umowy zlecenia czy o dzieło z programistą należy znacznie bardziej szczegółowo określić warunki dotyczące przenoszenia autorskich praw majątkowych na Zamawiającego. W przeciwnym razie Zamawiający nie stanie się właścicielem wytworzonego programu komputerowego.

Prawo autorskie a umowa o pracę z programistą – kluczowe aspekty

Współpraca z programistą w ramach umowy o pracę niesie ze sobą szereg wyzwań prawnych, zwłaszcza w zakresie praw autorskich do tworzonego oprogramowania. Zrozumienie tych zagadnień jest kluczowe dla zapewnienia klarowności i bezpieczeństwa prawnego zarówno dla pracodawcy, jak i pracownika.

Programista, jako twórca oprogramowania, posiada autorskie prawa osobiste do stworzonego utworu. Są one niezbywalne, nie podlegają zrzeczeniu się i obejmują m.in. prawo do autorstwa oraz do integralności utworu. Pracodawca nie może nabyć tych praw, ale strony mogą umownie ustalić, że programista nie będzie z nich korzystał w określonym zakresie.

Autorskie prawa majątkowe – domyślne przejście na pracodawcę

Zgodnie z art. 74 ust. 3 ustawy o prawie autorskim, autorskie prawa majątkowe do programu komputerowego stworzonego przez pracownika w ramach wykonywania obowiązków ze stosunku pracy przysługują pracodawcy, o ile umowa nie stanowi inaczej. Oznacza to, że pracodawca nabywa te prawa z chwilą ustalenia utworu, bez konieczności dodatkowych oświadczeń czy przyjęcia utworu.

Umowne modyfikacje – dostosowanie do potrzeb stron

Chociaż przepisy przewidują domyślne przejście praw majątkowych na pracodawcę, strony mogą umownie ustalić inne zasady. Na przykład, mogą postanowić, że prawa majątkowe pozostaną przy pracowniku, a pracodawca uzyska jedynie licencję na korzystanie z utworu. Takie rozwiązanie może być korzystne w kontekście podatkowym, umożliwiając pracownikowi skorzystanie z 50% kosztów uzyskania przychodu.

Kluczowe elementy umowy o pracę z programistą

Aby zapewnić klarowność i uniknąć sporów, umowa o pracę z programistą powinna zawierać:

• Precyzyjne określenie obowiązków – jasne wskazanie, że tworzenie oprogramowania należy do obowiązków pracownika.
• Postanowienia dotyczące praw autorskich – określenie, czy prawa majątkowe przechodzą na pracodawcę, czy pozostają przy pracowniku.
• Pola eksploatacji – wskazanie, w jakim zakresie pracodawca może korzystać z utworu.
• Postanowienia dotyczące praw osobistych – ustalenie, czy pracownik będzie korzystał z praw osobistych, takich jak prawo do autorstwa.
• Kwestie wynagrodzenia – ewentualne wyodrębnienie honorarium autorskiego, co może mieć znaczenie dla zastosowania 50% kosztów uzyskania przychodu.
  

Potencjalne ryzyka i rekomendacje

Brak precyzyjnych postanowień w umowie może prowadzić do niejasności co do przysługujących praw, zwłaszcza w przypadku sporów. Dlatego zaleca się:

• Dokładne określenie zakresu obowiązków – aby uniknąć wątpliwości, czy dany utwór powstał w ramach stosunku pracy.
• Sporządzenie umowy w formie pisemnej – co jest wymagane dla przeniesienia praw autorskich.
• Określenie momentu przejścia praw – np. z chwilą przyjęcia utworu przez pracodawcę.
• Uregulowanie kwestii wynagrodzenia – w tym ewentualnego honorarium autorskiego.

Co jeśli umowa o pracę nie zawiera klauzuli dotyczącej przeniesienia praw autorskich?

Jeśli umowa o pracę nie zawiera klauzuli dotyczącej przeniesienia praw autorskich, zastosowanie mają przepisy ustawowe, w szczególności art. 12 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. 

Oznacza to, że:

• Pracodawca nabywa autorskie prawa majątkowe do utworów stworzonych przez pracownika w ramach wykonywania obowiązków służbowych – ale tylko w zakresie wynikającym z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron. Przeniesienie następuje z chwilą przyjęcia utworu przez pracodawcę.
• Nabycie praw dotyczy wyłącznie utworów powstałych w ramach obowiązków pracowniczych. Jeśli pracownik stworzy utwór poza zakresem swoich obowiązków, pracodawca nie nabywa do niego praw – konieczna jest wtedy odrębna umowa.
• Zakres nabycia praw jest ograniczony – pracodawca uzyskuje prawa tylko na polach eksploatacji wynikających z charakteru pracy i celu zatrudnienia. Nie może automatycznie korzystać z utworu w dowolny sposób, jeśli nie wynika to z umowy lub specyfiki stanowiska.
• Autorskie prawa osobiste zawsze pozostają przy pracowniku – nawet jeśli umowa o pracę zawierałaby inne postanowienia, są one nieważne w tym zakresie.
• Jeśli pracodawca nie rozpowszechni utworu w ciągu 2 lat od jego przyjęcia, pracownik może wyznaczyć mu termin na rozpowszechnienie. Po jego bezskutecznym upływie prawa majątkowe mogą wrócić do pracownika, chyba że umowa stanowi inaczej.

Powyższe informacje nie stanowią porady prawnej. W przypadku jakichkolwiek pytań zapraszamy do kontaktu.