Photo by averie woodard on Unsplash
Prawo do wizerunku jest ostatnio bardzo często poruszanym przez Nas tematem, ale bywa on wciąż traktowany jako formalność, a tymczasem w praktyce ochrona wizerunku jest jednym z najczęstszych sporów np. w branży między modelkami, modelami a agencjami i markami. Brak precyzyjnych ustaleń i nieświadomość ludzka prowadzi do wielu konfliktów w tym zakresie oraz późniejszych sporów prawnych. Niektórzy modele czy modelki zaczynające dopiero swoją przygodę z modelingiem nie do końca wiedzą jakie mają prawa i co powinni zrobić, aby chronić swój wizerunek. Dlatego tak ważnym jest, aby mieć świadomość swoich praw w tym zakresie i nie dopuścić do nieprawidłowego wykorzystania naszego wizerunku.
W tym wpisie na blogu możecie dowiedzieć się jak prawo chroni wizerunek modelek i modeli, kiedy zgoda na wykorzystanie wizerunku jest konieczna i jak powinna wyglądać oraz jakie są ryzyka nieuprawnionego rozpowszechniania wizerunku w reklamach i w mediach społecznościowych.
Jeżeli pracujesz w branży fashion, reklamowej czy kreatywnej albo po prostu chcesz się dowiedzieć jak wygląda temat wykorzystania wizerunku to zapraszam do dalszej cześci artykułu.
Jeżeli już rozpoczęłaś/-łeś czytanie tego posta i jesteś zainteresowana/-y tym tematem to zapraszam Cię do zapoznania się z poprzednimi tematami w tym zakresie:
- Czy wizerunek pracownika można wykorzystać w materiałach firmowych?
- Czy głos jest chroniony prawnie?
- Czy wizerunek to dane osobowe?
Czym jest wizerunek w rozumieniu prawa?
Wizerunek człowieka jest chroniony prawnie na podstawie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz kodeksu cywilnego. Możemy pójść również nieco dalej i uznać, że wizerunek może być chroniony również jako dana biometryczna, na co pozwalają obecnie stosowane technologie. Nie ma jednak bezpośredniej definicji wizerunku, ponieważ kodeks cywilny wymienia jedynie głos jako jedno z dóbr osobistych przysługujących człowiekowi, natomiast ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych wskazują bezpośrednio na ochronę wizerunku nie uwzględniając jego definicji.
Możemy zatem posłużyć się słownikiem polskim oraz pojęciem opracowanym przez orzecznictwo. Według PWN:
- czyjaś podobizna na rysunku, obrazie, zdjęciu itp.
- sposób, w jaki dana osoba lub rzecz jest postrzegana i przedstawiana
Kiedy potrzebna jest zgoda modelki lub modela na wykorzystanie wizerunku?
Zgodnie z przepisami prawa, a najwięcej będziemy tutaj rozmawiać o prawie autorskim prawach pokrewnych, aby wykorzystać wizerunek człowieka potrzebujemy do tego jego zgody. Oznacza to, że każda forma publicznego udostępnienia, w szczególności komercyjnie(!) powinna opierać się na świadomej i wyraźnej zgodzie osoby przedstawionej.
W praktyce modelingowej zgoda na wykorzystanie wizerunku stanowi jeden z kluczowych elementów współpracy, ponieważ sam udział w sesji zdjęciowej, pokazie mody czy kampanii reklamowej nie oznacza automatycznie, że wizerunek może być dowolnie rozpowszechniany. Częstym błędem jest założenie, że skoro modelka lub model otrzymali wynagrodzenie za udział w projekcie, to zleceniodawca nabywa pełne prawo do wykorzystywania wizerunku.
Tymczasem wynagrodzenie za pozowanie lub udział w sesji nie jest równoznaczne z udzieleniem zgody na późniejsze rozpowszechnianie wizerunku w określonych materiałach i na określonych polach eksploatacji.
Zgoda na wykorzystanie wizerunku w branży modelingowej
Prawidłowa zgoda na wykorzystanie wizerunku w branży modelingowej powinna być udzielona w sposób wyraźny, świadomy i konkretny. Oznacza to, że modelka lub model muszą wiedzieć, w jakim celu ich wizerunek będzie wykorzystywany, w jakim zakresie oraz w jakich materiałach lub kanałach nastąpi jego rozpowszechnianie.
Zgoda nie powinna być napisana zbyt ogólnie, nie powinniśmy też lekceważyć tego w jakim celu udzielamy zgody.
Kluczowym elementem prawidłowej zgody jest precyzyjne określenie pól eksploatacji, czyli sposobów i obszarów wykorzystania wizerunku, takich jak reklama, media społecznościowe, publikacje internetowe czy materiały drukowane. Równie istotne jest wskazanie okresu, przez jaki wizerunek może być wykorzystywany, oraz terytorium, na którym zgoda obowiązuje. Brak tych elementów prowadzi do niejasności i zwiększa ryzyko sporów.
Umowa z modelką lub modelem a prawo do wizerunku
Zawarcie umowy z modelką lub modelem albo sam udział w sesji zdjęciowej nie oznaczają automatycznie zgody na każde możliwe wykorzystanie wizerunku. Umowa o współpracy reguluje przede wszystkim warunki wykonania zlecenia, takie jak zakres pracy, wynagrodzenie czy termin realizacji, natomiast prawo do wizerunku wymaga odrębnego i precyzyjnego uregulowania. Dobrą praktyką może być też podpisanie odrębnego dokumentu, który dotyczy tylko wykorzystania wizerunku.
Aby korzystanie z wizerunku było bezpieczne, umowa powinna wprost określać, czy i w jakim zakresie modelka lub model wyrażają zgodę na jego wykorzystanie. W szczególności konieczne jest wskazanie pól eksploatacji czyli tego, gdzie i jak będzie ten wizerunek wykorzystany, okresu obowiązywania zgody oraz terytorium, na którym wizerunek może być wykorzystywany.
Pola eksploatacji wizerunku – jaki obrać kierunek
Pola eksploatacji to jeden z najważniejszych elementów zgody i umowy dotyczącej wykorzystania wizerunku modelki lub modela. To właśnie one określają, w jaki sposób i w jakich obszarach wizerunek może być wykorzystywany. Bez ich precyzyjnego wskazania nie jesteśmy w stanie określić czy wizerunek został prawidłowo wykorzystany czy może jednak Zleceniodawca np. agencja naruszył nasze prawa.
W praktyce pola eksploatacji obejmują konkretne formy rozpowszechniania wizerunku, takie jak reklama w internecie, publikacje w mediach społecznościowych, kampanie outdoorowe, materiały drukowane, strony internetowe czy działania PR. Każdy z tych kanałów może mieć inny zasięg, inny czas trwania ekspozycji i inny charakter oddziaływania, dlatego warto sprecyzować w jakich kierunkach wizerunek będzie udostępniany. Szczególnie, że jest to udostępnienie do nieznanego grona odbiorców.
Czas i terytorium na wykorzystanie wizerunku
Określenie czasu i terytorium wykorzystania wizerunku jest jednym z kluczowych elementów bezpiecznej umowy modelingowej. Wizerunek może być wykorzystywany przez bardzo długi okres i w różnych krajach. Szczególnie w zależności od tego jak wygląda forma wynagrodzenia za wykorzystanie wizerunku.
W praktyce należy wyraźnie wskazać, czy zgoda na wykorzystanie wizerunku obowiązuje przez określony czas, na przykład przez rok, dwa lata lub przez czas trwania konkretnej kampanii, czy też została udzielona bezterminowo. Brak wskazania okresu obowiązywania może prowadzić do sytuacji, w której wizerunek jest wykorzystywany znacznie dłużej, niż modelka lub model pierwotnie zakładali, co może rodzić późniejsze problemy z cofnięciem zgody i warunkami takiego działania oraz frustracją z powodu braku uzgodnienia należnego wynagrodzenia i jego nieadekwatności.
Wynagrodzenie za wykorzystanie wizerunku
W praktyce branży modelingowej należy wyraźnie rozróżnić wynagrodzenie za udział w sesji zdjęciowej lub kampanii od wynagrodzenia za rozpowszechnianie wizerunku. Samo pozowanie, udział w nagraniu czy pokazie mody stanowi wykonanie określonego zlecenia. Natomiast prawo do dalszego wykorzystywania wizerunku w reklamach, internecie czy materiałach promocyjnych to odrębna kwestia, która powinna być jasno uregulowana w umowie, ponieważ jest to też pewne działanie na przyszłość i nie do końca wiemy jakie osiągnie rezultaty.
Wynagrodzenie za wykorzystanie wizerunku może być ustalone jako jednorazowe, jako wynagrodzenie za określony czas wykorzystania wizerunku albo jako wynagrodzenie zależne od zakresu kampanii. Im szersze pola eksploatacji, dłuższy czas i większe terytorium, tym większe znaczenie ma precyzyjne określenie zasad rozliczenia. Brak wyraźnego rozdzielenia tych elementów często prowadzi do sporów dotyczących zakresu uprawnień zleceniodawcy, a tym samym braku odpowiedniego wynagrodzenia należnego modelce czy modelowi, co może prowadzić do późniejszych sporów i konieczności renegocjacji kontraktu, co nie zawsze może być możliwe.
Wizerunek w kampaniach reklamowych i marketingowych
Wykorzystanie wizerunku modelek i modeli w kampaniach reklamowych wiąże się ze szczególnym ryzykiem, ponieważ reklama ma charakter komercyjny i często szeroki zasięg. Wizerunek może stać się elementem identyfikacji marki, co zwiększa znaczenie precyzyjnych postanowień umownych dotyczących celu, czasu i zakresu kampanii.
Szczególną uwagę należy zwrócić na kampanie długofalowe oraz te, które budują stały wizerunek marki. Brak jasnych ustaleń może prowadzić do sytuacji, w której modelka lub model nie wyrażali zgody na powiązanie ich wizerunku z określonym produktem, branżą lub przekazem marketingowym w dłuższej perspektywie.
Wizerunek w mediach społecznościowych
Publikowanie wizerunku w mediach społecznościowych wymaga szczególnej ostrożności ze względu na niekontrolowany zasięg i możliwość dalszego udostępniania treści. Wizerunek opublikowany na platformie społecznościowej może być powielany, repostowany i przetwarzany w sposób trudny do przewidzenia – szczególnie, że trafia do grona nieznanych nam odbiorców i nie mamy żadnego wpływu na jego dalsze udostępnienie.
Umowa powinna jasno określać, czy zgoda obejmuje publikację w social mediach, oznaczanie modelki lub modela, możliwość udostępniania treści przez inne podmioty oraz współpracę z influencerami. Brak takich postanowień zwiększa ryzyko przekroczenia zakresu zgody i sporów dotyczących dalszego rozpowszechniania materiałów.
Cofnięcie zgody na wykorzystanie wizerunku
Zgoda na wykorzystanie wizerunku co do zasady może zostać cofnięta, ponieważ dotyczy dobra osobistego, o czym szerzej pisałam już w innych postach, które znajdziecie na początku tego artykułu. Cofnięcie zgody oznacza obowiązek zaprzestania dalszego rozpowszechniania wizerunku, a w niektórych przypadkach również usunięcia materiałów znajdujących się pod kontrolą zleceniodawcy.
Pamiętajmy, że cofnięcie zgody działa co do zasady na przyszłość i może też prowadzić do innych postanowień umownych, gdzie cofnięcie zgody będzie wiązało się np. z jakimś zobowiązaniem pieniężnym. Ważne jest, aby dokładnie zapoznać się z postanowieniami umowy w tym zakresie.
Naruszenie prawa do wizerunku – jakie roszczenia przysługują?
Nieuprawnione wykorzystanie wizerunku może skutkować odpowiedzialnością cywilną. Modelka lub model mogą domagać się zaprzestania naruszeń, usunięcia skutków, a także zadośćuczynienia lub odszkodowania, jeżeli doszło do naruszenia dóbr osobistych lub powstania szkody majątkowej.
Roszczenia te mogą mieć istotny wymiar finansowy, zwłaszcza w przypadku kampanii reklamowych o szerokim zasięgu. Dlatego prawidłowe uregulowanie zasad korzystania z wizerunku ma znaczenie nie tylko formalne, ale także biznesowe. Musimy pamiętać o swoich prawach podpisując jakąkolwiek umowę i zwracać uwagę na postanowienia umowne czy są też dla nas korzystne i czy zabezpieczają nasze interesy.
Prawo do wizerunku a ochrona danych osobowych (RODO)
Wizerunek modelki lub modela stanowi również dane osobowe w rozumieniu przepisów o ochronie danych osobowych, jeżeli pozwala na identyfikację osoby. Oznacza to, że jego przetwarzanie wymaga istnienia odpowiedniej podstawy prawnej oraz spełnienia obowiązków informacyjnych.
Tematyka ta jest na tyle ciekawa i specyficzna, że poświęciłam jej cały odrębny post na naszym blogu, który możecie przeczytać pod tym linkiem. Możecie dowiedzieć się jaka jest różnica pomiędzy tymi aktami prawnymi i co warto wiedzieć.
Agencje, marki i zleceniodawcy powinni zapewnić zgodność działań z RODO, w szczególności w zakresie przechowywania, publikowania i usuwania materiałów zawierających wizerunek. Brak takiej zgodności może prowadzić do odpowiedzialności administracyjnej i finansowej. A kary w RODO są naprawdę bardzo wysokie, więc nie ryzykujemy, jeżeli nie ma takiej konieczności.
Dobre praktyki dla agencji, marek i twórców
Bezpieczne korzystanie z wizerunku modelek i modeli wymaga precyzyjnych umów, wyraźnych zgód oraz jasnego określenia pól eksploatacji, czasu i terytorium wykorzystania.
- Przygotuj precyzyjną umowę, która będzie jasno regulować zasady współpracy i zakres wykorzystania wizerunku, bez ogólnych sformułowań prawnych, które nic nie wnoszą do umowy.
- Uzyskaj wyraźną i świadomą zgodę od modela czy modelki, aby mieć pewność, że jesteś zabezpieczony prawnie, a zgoda została udzielona przez rozpoczęciem kampanii.
- Zadbaj o precyzyjne określenie pół eksploatacji czyli konkretnych informacji o zakresie i miejscu rozpowszechniania wizerunku.
- Ustal odpowiedni czas obowiązywania zgody na wykorzystanie wizerunku lub określenie, że wykorzystanie wizerunku ma charakter bezterminowy.
- Wskaż terytorium wykorzystania czy to kampania lokalna czy może międzynarodowa, ponieważ wszystko to się wiąże z prawidłowym udzieleniem zgody.
- Aktualizuj i weryfikuj czy możesz wykorzystać wizerunek w nowych strategiach marketingowym czy poszerzyć swoje działania promocyjne. Warto zawsze sprawdzić jakie masz możliwości z wykorzystaniem wizerunku.
- Zachowaj przejrzystość biznesowych relacji co będzie budowało zaufanie i ograniczało późniejsze ryzyko sporów prawnych.
Dobre praktyki dla modeli i modelek
Jeżeli jesteś lub chcesz zostać modelką lub modelem i stoisz przed pierwszym wyzwaniem jakim jest podpisanie umowy na wykorzystanie wizerunku to pamiętaj o bardzo kluczowych i ważnych kwestiach, bo nie warto „sprzedawać” swojego wizerunku bez jego zabezpieczenia prawnego.
- Przeanalizuj dokładnie zakres zgody na wykorzystanie wizerunku, szczególnie czas trwania, terytorium, pola eksploatacji czyli gdzie i jak ma być wykorzystany wizerunek.
- Uważaj na zbyt ogólne i nieprecyzyjne sformułowania obejmujące bardzo szeroki zakres wykorzystania.
- Rozróżnij wynagrodzenia za udział w sesji zdjęciowej od wynagrodzenia za rozpowszechnianie wizerunku. Nie zawsze musi to oznaczać jednej czynności.
- Monitoruj sposób wykorzystania wizerunku po zakończeniu kampanii czy przechowywania dokumentacji po zakończeniu współpracy.
- W razie jakichkolwiek wątpliwości skonsultuj swoją umowę z profesjonalistą, aby mieć świadomość jakie postanowienia Cię dotyczą i umieć kontrolować komercyjne wykorzystanie Twojego wizerunku.
Podsumowanie – jak bezpiecznie korzystać z wizerunku modelek i modeli?
Bezpieczne korzystanie z wizerunku wymaga połączenia precyzyjnej umowy, świadomej zgody oraz zgodności z przepisami prawa autorskiego i ochrony danych osobowych. W branży modelingowej, gdzie wizerunek stanowi podstawową wartość komercyjną, szczegółowe i przejrzyste uregulowanie tej kwestii jest fundamentem bezpiecznej współpracy.
Pamiętajmy więc o tych najważniejszych czynnikach, które wymieniłam wyżej i przede wszystkim czytajmy postanowienia umowne, aby nasza praca miała znaczenie i nasz wizerunek nie był nieprawidłowo wykorzystany bez naszej zgody. Warto też konsultować takie dokumenty, aby zostawić sobie bezpieczną przestrzeń na inne obowiązki, a mieć pewność, że jesteśmy zabezpieczeni prawnie.
Jeżeli masz jeszcze jakieś pytania w tym zakresie to zapraszamy do skorzystania z naszych porad prawnych. Możesz to zrobić klikając w ten link:
Jeżeli interesujesz się ochroną wizerunku, prawem autorskim, jesteś związany z branżą IT/AI po prostu zostaw nam swojego e-maila. Jeżeli potrzebujesz przygotować konkretną umowę czy rozwiązanie umowy również do nas napisz.
Udostępnij:
