Utwór inspirowany a utwór zależny – jaka jest różnica?

W obecnym świecie mamy do czynienia z wieloma pomysłami i utworami, więc można czasem zauważyć, że niektóre dzieła przypominają nam coś, co już istnieje i z czym mieliśmy wcześniej do czynienia – niektóre dzieła mogą różnić się jedynie małymi detalami. W takim przypadku możemy zastanowić się, czy powstałe dzieło/utwór jest utworem inspirowanym, czy utworem zależnym i czy zostały w tym zakresie naruszone prawa autorskie osób trzecich. Różnica między tymi dwoma pojęciami ma kluczowe znaczenia dla oceny, czy dany twórca tworząc dzieło musi uzyskać zgodę na wykorzystanie oryginału czy jest właścicielem nowo powstałego utworu. W niniejszym artykule omówione zostaną podstawowe różnice i pojęcia.

Pozostaje nam zadać zatem podstawowe pytanie: czym jest utwór inspirowany, a czym jest utwór zależny i jak można odróżnić te dwa pojęcia?

W tym artykule dowiesz się:

1. Czym jest utwór inspirowany?
2. Czym jest utwór zależny?

3. Jakie są podstawowe różnice pomiędzy tymi dwoma pojęciami?

Jeżeli jeszcze nie czytałaś/-eś poprzednich postów, to zapraszam do zapoznania się z nimi, ponieważ zgłębione zostało bardziej szczegółowo pojęcie samego Utworu i jego powstania oraz pól eksploatacji i konkretnych Umów np.:

1. https://kgmlegalit.pl/przepisy-kulinarne-a-prawa-autorskie/
2. https://kgmlegalit.pl/plagiat-w-modelarstwie/
3. https://kgmlegalit.pl/umowa-na-wykonanie-strony-internetowej-www/

Jesteśmy Kancelarią specjalizującą się w prawie autorskim i prawach pokrewnych, nowych technologiach i branży IT, więc w razie konieczności rozwiania Twoich wątpliwości zapraszamy do bezpośrednio kontaktu z Kancelarią.

Czym jest Utwór inspirowany?

W polskim porządku prawnym nie znajdziemy definicji utworu inspirowanego, natomiast co do zasady utwór inspirowany jest odrębnym i samodzielnym dziełem, do którego twórca posiada pełnię praw autorskich. Utwór inspirowany może przypominać w jakimś zakresie utwór pierwotny, natomiast nie narusza jego indywidualności i cech utworu, czy też jego fragmentów. Utwór inspirowany nie jest bezpośrednią adaptacją ani przeróbką dzieła pierwotnego. Utwór inspirowany zachowuje swoją oryginalność i twórcze elementy. Twórca może zainteresować się dziełem pierwotnym, dzieło pierwotne może „natchnąć” twórcę do stworzenia innego dzieła, natomiast nie będzie ono jego wierną kopią ani kopią jego fragmentów. Twórca dzieła pierwotnego nie ma również prawa do wynagrodzenia.

Czasami ze względu na pewne cechy podobne możemy mieć problem z rozróżnieniem, czy dany utwór nie narusza praw autorskich i w przypadku jakiegokolwiek sporu może to być odrębnie oceniane przez sąd.

Czym jest Utwór zależny?

Utwór zależny jest opracowaniem utworu inspirowanego lub jego fragmentu i jest powiązane z dziełem pierwotnym. Opracowanie utworu wymaga zgody twórcy na jego wykorzystanie. Prawa autorskie do dzieła pozostają u twórcy dzieła pierwotnego. Warto pamiętać, że twórca dzieła pierwotnego ma prawo do wynagrodzenia za wykorzystanie jego dzieła lub jego fragmentów. Twórca może również odmówić prawa do udostępnienia czy przeróbki swojego dzieła.

Utworem zależnym może być np. tłumaczenie tekstu, adaptacja filmowa książki, remiks utworu muzycznego, serial telewizyjny na podstawie książki czy przeróbki literackie.

Podstawowe różnice pomiędzy utworem inspirowanym a utworem zależnym

1. Utwór inspirowany a utwór zależny / oryginał:
   • Dzieło inspirowane: Powstaje na podstawie inspiracji innym dziełem, ale nie wykorzystuje bezpośrednio oryginału,
   • Dzieło zależne: Jest bezpośrednią adaptacją, przeróbką, modyfikacją lub tłumaczeniem istniejącego już dzieła.
2. Zgoda autora dzieła pierwotnego:
   • Dzieło inspirowane: Nie wymaga zgody autora oryginalnego utworu,
   • Dzieło zależne: Wymaga zgody autora oryginalnego dzieła na jego wykorzystanie.
3.  Prawo do wynagrodzenia:
   • Dzieło inspirowane: Autor oryginału nie ma prawa do wynagrodzenia,
   • Dzieło zależne: Autor oryginału ma prawo do wynagrodzenia.
4. Twórczość własna:
   • Dzieło inspirowane: Twórca musi wnieść znaczny wkład własny i oryginalność do nowego dzieła i wszelkie cechy twórczości zgodnie z definicją Utworu wynikającą z ustawy o prawie autorskich i prawach pokrewnych,
   • Dzieło zależne: Często zachowuje znaczną część oryginału i przekształca jego niektóre elementy.
5. Zakres ochrony prawnej:
   • Dzieło inspirowane: Jest samodzielnie chronione przez prawo autorskie, ponieważ stanowi nowe, odrębne dzieło.
   • Dzieło zależne: Ochrona prawna obejmuje zarówno oryginał, jak i jego opracowanie.

Podsumowanie

Rozróżnienie tych dwóch pojęć ma ogromne znaczenie dla twórców, którzy chcą tworzyć nowe utwory. Zawsze należy pamiętać o oryginalności nowego dzieła i jego samodzielnym charakterze lub w przypadku dzieła zależnego o konieczności uzyskania odpowiednich zgód na wykorzystanie dzieła pierwotnego. W przeciwnym razie możemy narazić się na naruszenie praw autorskich.