
- Data publikacji:
Umowę można dziś zawrzeć mailem, kliknięciem w przycisk albo podpisem elektronicznym, jednak każdy z tych sposobów daje inny skutek prawny. To, jak podpisać umowę przez internet, zależy od formy, jakiej wymaga ustawa albo same strony. Zlecenie czy umowę o świadczenie usług zawrzesz skutecznie mailem lub zwykłym podpisem elektronicznym. Gdy przepis zastrzega formę pisemną pod rygorem nieważności, online najbezpieczniej sięgnąć po kwalifikowany podpis elektroniczny obu stron, bo tylko ten podpis kodeks cywilny wprost zrównuje z formą pisemną. Umowy wymagającej aktu notarialnego nie podpiszesz samodzielnie przez internet.
W KGM Legal IT na co dzień przygotowujemy i weryfikujemy umowy zawierane na odległość. Jeśli nie wiesz, jak podpisać konkretny dokument, pomożemy dobrać formę przed wysłaniem go kontrahentowi.
Swoboda umów a forma czynności prawnej
Strony same decydują, z kim i na jakich warunkach się wiążą, a co do zasady także w jakiej formie. Wolę można wyrazić każdym zachowaniem, które ujawnia ją dostatecznie, również w postaci elektronicznej. Ograniczenia pojawiają się dopiero wtedy, gdy ustawa albo umowa zastrzega formę szczególną.
Forma pod rygorem nieważności
Umowa zawarta bez formy pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności. W firmach technologicznych dotyczy to przede wszystkim umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych i umowy licencyjnej wyłącznej, które wymagają formy pisemnej.
Forma dla celów dowodowych
Jeżeli forma jest zastrzeżona bez rygoru nieważności, umowa pozostaje ważna, ale w sporze sąd co do zasady nie dopuści zeznań świadków ani przesłuchania stron na fakt jej zawarcia. Tego ograniczenia nie stosuje się w relacjach między przedsiębiorcami.
Oświadczenie woli w postaci elektronicznej
Mail, wiadomość w komunikatorze, formularz na stronie czy kliknięcie „Akceptuję” to sposoby wyrażenia woli, które kodeks cywilny uznaje za skuteczne. Oświadczenie jest złożone z chwilą, gdy trafiło do środka komunikacji elektronicznej tak, że adresat mógł zapoznać się z jego treścią. Liczy się więc dotarcie wiadomości do skrzynki. Moment jej otwarcia nie ma znaczenia.
Forma dokumentowa a forma elektroniczna
Formę dokumentową zachowasz, składając oświadczenie w postaci dokumentu w sposób umożliwiający ustalenie, kto je składa. Wystarczy mail z podpisem w stopce, skan podpisanej umowy albo PDF podpisany zwykłym podpisem elektronicznym. Skan nie spełnia natomiast formy pisemnej, bo ta wymaga własnoręcznego podpisu.
Umowa zawarta w formie elektronicznej
W rozumieniu kodeksu cywilnego to umowa, w której strony złożyły oświadczenia w postaci elektronicznej i opatrzyły je kwalifikowanymi podpisami elektronicznymi. Jest ona równoważna umowie w formie pisemnej. Potocznie „umową elektroniczną” nazywa się każdą umowę zawartą online, jednak formę elektroniczną w znaczeniu prawnym daje wyłącznie podpis kwalifikowany.
Rodzaje podpisów elektronicznych
Rozporządzenie eIDAS wyróżnia podpis zwykły, zaawansowany i kwalifikowany. Polskie przepisy dodają bezpłatny podpis zaufany i podpis osobisty. To, jaką formę zapewnia dany podpis, rozstrzyga kodeks cywilny.
Podpis | Jaką formę zapewnia | Kiedy wystarczy |
Zwykły (imię i nazwisko, kod SMS, podpis rysowany na ekranie) | Dokumentową, jeśli pozwala ustalić, kto podpisał | Umowy bez wymogu formy szczególnej |
Zaawansowany | Dokumentową | Jak wyżej, z wyższą wartością dowodową |
Kwalifikowany | Elektroniczną, równoważną pisemnej | Każda umowa wymagająca formy pisemnej |
Zaufany | Skutek podpisu własnoręcznego w sprawach urzędowych, w umowach prywatnych sporny | Sprawy urzędowe; przy formie pisemnej nie należy na nim polegać |
Osobisty (e-dowód) | Skutek podpisu własnoręcznego wobec urzędów, wobec innych podmiotów za zgodą obu stron | Sprawy urzędowe, umowy za zgodą kontrahenta; przy rygorze nieważności bezpieczniejszy jest podpis kwalifikowany |
Skan podpisu | Dokumentową | Umowy bez wymogu formy pisemnej |
Kwalifikowany podpis elektroniczny ma skutek prawny równoważny podpisowi własnoręcznemu. Podpis zaufany ma skutek podpisu własnoręcznego, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej, ale system, w którym się go składa, służy kontaktom z podmiotami publicznymi, dlatego w umowach prywatnych jego skutek jest sporny. Podpis osobisty działa jak własnoręczny wobec podmiotów prywatnych tylko wtedy, gdy obie strony się na to zgodzą.
Kiedy podpisanie umowy przez internet nie wystarczy?
Mail, kliknięcie czy zwykły e-podpis nie wystarczą, gdy ustawa wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności, aktu notarialnego (np. sprzedaż nieruchomości) albo podpisów notarialnie poświadczonych (np. zbycie przedsiębiorstwa). W branży IT najczęściej chodzi o przeniesienie praw do kodu, grafik czy tekstów. Kto zastanawia się, jak prawidłowo podpisać umowę o przeniesienie autorskich praw majątkowych, ma do dyspozycji dwa najpewniejsze rozwiązania: własnoręczne podpisy albo kwalifikowane podpisy elektroniczne obu stron. Licencji niewyłącznej można udzielić w dowolnej formie, dlatego różnica między przeniesieniem praw autorskich a udzieleniem licencji decyduje też o narzędziu do podpisu.
Czy umowa bez podpisu jest ważna?
Tak, jeżeli nie zastrzeżono dla niej formy szczególnej pod rygorem nieważności. Umowa może dojść do skutku przez wymianę maili, a nawet przez przystąpienie do jej wykonania, gdy według treści oferty lub zwyczaju oświadczenie o jej przyjęciu nie musi dotrzeć do oferenta. Gdy forma jest zastrzeżona dla celów dowodowych, umowa wiąże, ale trudniej udowodnić jej zawarcie. Przy rygorze nieważności nie wywołuje skutków, a prawa autorskie nie przechodzą na nabywcę.
Moment i miejsce zawarcia umowy online
W razie wątpliwości umowę uważa się za zawartą w chwili otrzymania przez składającego ofertę oświadczenia o jej przyjęciu. Przy umowie podpisywanej kolejno e-podpisami jest to z reguły chwila, w której pierwsza strona otrzyma plik podpisany przez drugą. Gdy ofertę złożono w postaci elektronicznej, miejscem zawarcia umowy jest w razie wątpliwości miejsce zamieszkania albo siedziba oferenta.
Zmiana i rozwiązanie umowy
Aneks wymaga takiej formy, jaką przewidziano dla zawarcia umowy, więc zmiany w przeniesieniu praw do oprogramowania wymagają podpisów własnoręcznych albo kwalifikowanych. Do rozwiązania, odstąpienia lub wypowiedzenia umowy zawartej w formie pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej wystarcza forma dokumentowa, chyba że ustawa lub umowa stanowi inaczej. Wypowiedzenie może więc trafić do kontrahenta mailem.
Moc dowodowa i eIDAS 2
Podpisowi elektronicznemu nie można odmówić skutku prawnego ani dopuszczalności jako dowodu tylko dlatego, że ma postać elektroniczną. W sporze o ustalenia z maili czy platform do e-podpisu sąd ocenia dowody cyfrowe, takie jak wiadomości z nagłówkami, logi i raporty z platformy. Przechowuj je w oryginalnej postaci.
Rozporządzenie eIDAS 2 zobowiązuje państwa członkowskie do udostępnienia do końca 2026 r. portfeli tożsamości cyfrowej z bezpłatnym podpisem kwalifikowanym dla osób fizycznych. Od października 2025 r. aplikacja mObywatel pozwala bezpłatnie złożyć pięć podpisów kwalifikowanych miesięcznie, wyłącznie do celów prywatnych. Firma podpisująca kontrakt potrzebuje komercyjnego podpisu kwalifikowanego.
Jak podpisać umowę przez internet w projekcie IT?
Jeden projekt IT często łączy dokumenty o różnych wymaganiach co do formy.
Co podpisać mailem, a co kwalifikowanym podpisem?
NDA, zamówienie sprintu czy umowę utrzymaniową zawrzesz w formie dokumentowej. Postanowienia przenoszące prawa do kodu albo udzielające licencji wyłącznej online wymagają podpisów kwalifikowanych obu stron. Akceptacja regulaminu SaaS kliknięciem nie przeniesie praw do treści użytkownika, nawet jeśli regulamin tak stanowi. Przed podpisaniem kontraktu na odległość analiza prawna umów pozwala ustalić, które zapisy wymagają podpisu kwalifikowanego i czy osoba podpisująca jest umocowana do reprezentowania kontrahenta.
Podsumowanie
Sposób podpisania umowy dobiera się do wymaganej formy. Forma dokumentowa, którą zapewni mail, skan czy zwykły e-podpis, wystarcza dla większości umów. Przy formie pisemnej online najpewniejszym rozwiązaniem są kwalifikowane podpisy obu stron. Pomagamy przedsiębiorcom z branży IT dobrać formę umowy, przygotowujemy umowy i weryfikujemy projekty kontrahentów. Zapraszamy do kontaktu, zanim dokument trafi do podpisu.