Czy wiesz czym jest tzw. klauzula bestsellerowa? Obecnie możemy śledzić sprawę Autorki bestsellerowej książki „Chłopki”, która wystąpiła do Wydawnictwa Marginesy o podwyższenie wynagrodzenia. Autorka wskazuje, że Wydawnictwo osiągnęło zyski niewspółmierne w porównaniu do jej wynagrodzenia. Sprawa ta budzi duże zainteresowanie, a na jej przykładzie możemy przypomnieć sobie o tej klauzuli i omówić jej szersze zastosowanie, szczególnie w środowisku artystycznym.
Jeżeli interesuje Cię ta i podobna tematyka to zajrzyj również tutaj:
Czy głos człowieka jest chroniony prawnie?
Jak prawidłowo podpisać umowę o przeniesienia autorskich praw majątkowych?
Czym jest klauzula bestsellerowa i jakie zawiera przesłanki?
Zgodnie z przepisami prawa autorskiego i prawa pokrewnego art. 44 stanowi:
Art. 44. [Podwyższenie wynagrodzenia twórcy przez sąd]
1. W przypadku gdy wynagrodzenie twórcy jest niewspółmiernie niskie w stosunku do korzyści nabywcy autorskich praw majątkowych lub licencjobiorcy, twórca może żądać stosownego podwyższenia wynagrodzenia przez sąd.
2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do umów o korzystanie z utworów zawieranych z organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi albo z niezależnym podmiotem zarządzającym, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi.
Jest to znowelizowany w 2024 roku przepis, który nadaje pierwotnemu autorowi możliwość ubiegania się o podwyższenie wynagrodzenia przez sąd, ale pamiętajmy (!) przesłanką jest niewspółmiernie niskie wynagrodzenie twórcy w stosunku do korzyści nabywcy autorskich praw majątkowych/licencjobiorcy.
Co to więc oznacza?
- Starać się o podwyższenie wynagrodzenia może tylko twórca czyli osoba, która stworzyła pierwotnie dany utwór.
- Przesłanką do zmiany wynagrodzenia musi być „niewspółmiernie niskie wynagrodzenie w stosunku do nabywcy autorskich praw majątkowych lub licencjobiorcy”.
- Nabywca autorskich praw majątkowych lub licencjobiorca musiał osiągnąć korzyść czyli na przykładzie Autorki książki „Chłopki” książka stała się tzw. bestsellerem i osiągnęła sukces rynkowy.
W jaki sposób twórca może skorzystać z klauzuli bestsellerowej?
Twórca może skorzystać z klauzuli bestsellerowej w zakresie zmiany wynagrodzenia, kiedy jest ono niewspółmiernie niskie w stosunku do nabywcy praw majątkowych lub licencjobiorcy, ale to twórca utworu musi przejąć inicjatywę i wykazać, że jego wynagrodzenie jest niewspółmiernie niskie. Zgodnie z brzmieniem art. 44 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych to na twórcy ciąży obowiązek udowodnienia swoich racji przy renegocjacji wynagrodzenia.
Jak zabezpieczyć swojego prawa jako autora dzieła?
W pierwszej kolejności należy podpisać z wydawnictwem odpowiednią umowę, w której autor powinien zadbać o swoje interesy. W przedstawionej sprawie wiemy z wypowiedzi wydawnictwa, że pomiędzy stronami została podpisana umowa, ale nie posiadamy informacji czy wynagrodzenie było ryczałtowe czy procentowe. Jest to kwestia uregulowana bezpośrednio pomiędzy stronami sporu. Warto w umowie bardzo szczegółowo uregulować kwestie wynagrodzenia, przeniesienia autorskich praw majątkowych lub udzielenia licencji. Najważniejszym jest szczegółowe przeanalizowanie umowy i jej treści, a następnie, jako twórca, możesz zadbać o odpowiednie zapisy np. dotyczące podwyższenia wynagrodzenia w przypadku konkretnej sprzedaży egzemplarzy. W zakresie sporządzania umów istnieje zasada swobody umów:
Art. 3531. [Zasada swobody umów]
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Zgodnie z powyższym przepisem strony mogą dodać odpowiednie zapisy zabezpieczające własne interesy.
Jak dochodzić swoich praw ?
Twórca może w pierwszej kolejności porozumieć się z wydawnictwem w sposób polubowny poprzez negocjacje zapisów umownych. Zgodnie z przepisami zawsze powinniśmy w pierwszej kolejności spróbować rozwiązać spór polubownie, nim sprawa trafi do sądu.
Twórca ma również możliwość skierowana do wydawnictwa wezwania o podwyższenie wynagrodzenia, a jeżeli ostatecznie strony w żaden sposób nie dojdą do porozumienia, to pozostaje droga sądowa.
Podsumowanie
Znowelizowany artykuł istnieje od niedawna, zatem jest to pierwsza głośniejsza sprawa związana z klauzulą bestsellerową i jej finał warto śledzić dalej. Sprawa ta pokazuje, jak istotna jest obecnie ochrona autorskich praw majątkowych czy licencji udzielanych przez twórców. Klauzula ta dała twórcom narzędzie pozwalające na renegocjacje swojego wynagrodzenia w określonych tam przypadkach i warto z tego korzystać. Warto jednak również w umowie starać się zawrzeć odpowiednie zapisy w tym zakresie. Czy sprawa ta otworzy dalszą drogę do zmian w prawie autorskim w celu zabezpieczenia interesów artystów? Warto śledzić rozwój przedmiotowej sprawy, jeżeli strony nie dojdą do porozumienia, to jej finał będzie mógł mieć miejsce w sądzie. Wszystko zależy jednak od stron tego sporu.
Czy jest coś o czym chciał/abyś/byś przeczytać? Napisz do Nas
Jeżeli potrzebujesz porady prawnej to zapraszamy do spotkania
Photo by Sincerely Media on Unsplash
Udostępnij:
