Czy wiesz czym jest tzw. klauzula bestsellerowa? Obecnie możemy śledzić sprawę Autorki bestsellerowej książki „Chłopki”, która wystąpiła do Wydawnictwa Marginesy o podwyższenie wynagrodzenia. Autorka wskazuje, że Wydawnictwo osiągnęło zyski niewspółmierne w porównaniu do jej wynagrodzenia. Sprawa ta budzi duże zainteresowanie, a na jej przykładzie możemy przypomnieć sobie o tej klauzuli i omówić jej szersze zastosowanie, szczególnie w środowisku artystycznym.
Jeżeli interesuje Cię ta i podobna tematyka to zajrzyj również tutaj:
Czy głos człowieka jest chroniony prawnie?
Jak prawidłowo podpisać umowę o przeniesienia autorskich praw majątkowych?
Czym jest klauzula bestsellerowa i jakie zawiera przesłanki?
Zgodnie z przepisami prawa autorskiego i prawa pokrewnego art. 44 stanowi:
Art. 44. [Podwyższenie wynagrodzenia twórcy przez sąd]
1. W przypadku gdy wynagrodzenie twórcy jest niewspółmiernie niskie w stosunku do korzyści nabywcy autorskich praw majątkowych lub licencjobiorcy, twórca może żądać stosownego podwyższenia wynagrodzenia przez sąd.
2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do umów o korzystanie z utworów zawieranych z organizacją zbiorowego zarządzania prawami autorskimi albo z niezależnym podmiotem zarządzającym, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi.
Jest to znowelizowany w 2024 roku przepis, który nadaje pierwotnemu autorowi możliwość ubiegania się o podwyższenie wynagrodzenia przez sąd, ale pamiętajmy (!) przesłanką jest niewspółmiernie niskie wynagrodzenie twórcy w stosunku do korzyści nabywcy autorskich praw majątkowych/licencjobiorcy.
Co to więc oznacza?
- Starać się o podwyższenie wynagrodzenia może tylko twórca czyli osoba, która stworzyła pierwotnie dany utwór.
- Przesłanką do zmiany wynagrodzenia musi być „niewspółmiernie niskie wynagrodzenie w stosunku do nabywcy autorskich praw majątkowych lub licencjobiorcy”.
- Nabywca autorskich praw majątkowych lub licencjobiorca musiał osiągnąć korzyść czyli na przykładzie Autorki książki „Chłopki” książka stała się tzw. bestsellerem i osiągnęła sukces rynkowy.
W jaki sposób twórca może skorzystać z klauzuli bestsellerowej?
Twórca może skorzystać z klauzuli bestsellerowej w zakresie zmiany wynagrodzenia, kiedy jest ono niewspółmiernie niskie w stosunku do nabywcy praw majątkowych lub licencjobiorcy, ale to twórca utworu musi przejąć inicjatywę i wykazać, że jego wynagrodzenie jest niewspółmiernie niskie. Zgodnie z brzmieniem art. 44 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych to na twórcy ciąży obowiązek udowodnienia swoich racji przy renegocjacji wynagrodzenia.
Jak zabezpieczyć swojego prawa jako autora dzieła?
W pierwszej kolejności należy podpisać z wydawnictwem odpowiednią umowę, w której autor powinien zadbać o swoje interesy. W przedstawionej sprawie wiemy z wypowiedzi wydawnictwa, że pomiędzy stronami została podpisana umowa, ale nie posiadamy informacji czy wynagrodzenie było ryczałtowe czy procentowe. Jest to kwestia uregulowana bezpośrednio pomiędzy stronami sporu. Warto w umowie bardzo szczegółowo uregulować kwestie wynagrodzenia, przeniesienia autorskich praw majątkowych lub udzielenia licencji. Najważniejszym jest szczegółowe przeanalizowanie umowy i jej treści, a następnie, jako twórca, możesz zadbać o odpowiednie zapisy np. dotyczące podwyższenia wynagrodzenia w przypadku konkretnej sprzedaży egzemplarzy. W zakresie sporządzania umów istnieje zasada swobody umów:
Art. 3531. [Zasada swobody umów]
Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Zgodnie z powyższym przepisem strony mogą dodać odpowiednie zapisy zabezpieczające własne interesy.
Jak dochodzić swoich praw ?
Twórca może w pierwszej kolejności porozumieć się z wydawnictwem w sposób polubowny poprzez negocjacje zapisów umownych. Zgodnie z przepisami zawsze powinniśmy w pierwszej kolejności spróbować rozwiązać spór polubownie, nim sprawa trafi do sądu.
Twórca ma również możliwość skierowana do wydawnictwa wezwania o podwyższenie wynagrodzenia, a jeżeli ostatecznie strony w żaden sposób nie dojdą do porozumienia, to pozostaje droga sądowa.
Podsumowanie
Znowelizowany artykuł istnieje od niedawna, zatem jest to pierwsza głośniejsza sprawa związana z klauzulą bestsellerową i jej finał warto śledzić dalej. Sprawa ta pokazuje, jak istotna jest obecnie ochrona autorskich praw majątkowych czy licencji udzielanych przez twórców, co nabiera szczególnego znaczenia w dobie wyzwań, jakie rodzi kwestia AI a prawo autorskie. Klauzula ta dała twórcom narzędzie pozwalające na renegocjacje swojego wynagrodzenia w określonych tam przypadkach i warto z tego korzystać. Warto jednak również w umowie starać się zawrzeć odpowiednie zapisy w tym zakresie. Czy sprawa ta otworzy dalszą drogę do zmian w prawie autorskim w celu zabezpieczenia interesów artystów? Warto śledzić rozwój przedmiotowej sprawy, jeżeli strony nie dojdą do porozumienia, to jej finał będzie mógł mieć miejsce w sądzie. Wszystko zależy jednak od stron tego sporu.
Czy jest coś o czym chciał/abyś/byś przeczytać? Napisz do Nas
Jeżeli potrzebujesz porady prawnej to zapraszamy do spotkania
Photo by Sincerely Media on Unsplash
