Photo by Mohammad Rahmani on Unsplash
To jedno z najczęstszych pytań w branży IT. Zarówno po stronie programistów, jak i firm.
W praktyce bardzo często pojawia się przekonanie, że skoro ktoś zapłacił za stworzenie oprogramowania, to automatycznie staje się jego właścicielem. Niestety, w wielu przypadkach jest to błędne założenie, które może prowadzić do poważnych problemów prawnych.
W tym artykule wyjaśniam, kto ma majątkowe prawa autorskie do kodu, kiedy przechodzą na zamawiającego oraz na co szczególnie uważać przy umowach w IT.
Czy programista ma prawa autorskie do kodu? Wyjaśniam kto jest właścicielem.
Jeżeli interesuje Cię tematyka branży IT to zapraszam do innych naszych artykułów:
- Umowa B2B w IT – gdzie kończy się elastyczna współpraca, a zaczyna ryzyko
- Typowe błędy przy tworzeniu kontraktów IT
- Wypowiedzenie umowy B2B przez programistę – jak zrobić to dobrze? [Praktyczny poradnik + wzór do pobrania]
Zapraszamy też do śledzenia naszych social mediów: @panikancelaria oraz @kgmlegalit.
Czym jest kod źródłowy w rozumieniu prawa autorskiego
W świetle przepisów obowiązującego prawa autorskiego może być kwalifikowany jako utwór, który jest rezultatem twórczej działalności o indywidualnym charakterze, o ile został stworzony przez człowieka. Taki kod podlega wtedy zasadom ochrony prawa autorskiego na takiej samej zasadzie jak zdjęcia, grafiki, wideo czy inne utwory. Ochrona prawa powstaje więc automatycznie z chwilą stworzenia kodu i nie jest uzależniona od spełnienia dodatkowych przesłanek czy formalności takich jak rejestracja czy zgłoszenie.
Nie ma tutaj znaczenia długość kodu źródłowego, jego poziom skomplikowana, stopień zaawansowania czy sama zawartość kodu.
Istotne jest to czy dany kod jest rezultatem indywidualnej i twórczej pracy programisty i czy zawiera elementy oryginalności i nie jest odwzorowaniem cudzej działalności. Dlatego tak ważnym jest zabezpieczenie i ewentualnie przeniesienie majątkowych praw autorskich do kodu źródłowego.
Kto ma prawa autorskie do kodu – podstawowa zasada
Prawa autorskie do stworzonego utworu, który posiada cechy, o których pisałam wyżej przysługuje twórcy czyli osobie, która go stworzyła lub osobie uprawnionej na mocy praw autorskich. W zastosowaniu do programisty, jeżeli stworzył kod źródłowy to jest jego autorem i przysługują mu prawa autorskie do tego kodu.
Powyższe stwierdzenia mają zastosowanie niezależnie od formy współpracy w przypadku freelancerów, osób pracujących w modelu B2B, jak i twórców realizujących projekty dla różnych podmiotów gospodarczych. Nie co inne zastosowanie będą miały przepisy do programistów zatrudnionych na podstawie umowy o pracę.
Wszystko jednak zależy od zastosowanych postanowień w Umowie pomiędzy Stronami.
Oznacza to, że samo zlecenie wykonania oprogramowania lub zapłata wynagrodzenia nie powoduje automatycznego nabycia praw autorskich przez osobę, która zleciła stworzenie np. oprogramowania.
Bardzo ważnym jest wyraźne uregulowanie postanowień umownych, które określą zakres i sposób korzystania z utworu. Bez posiadania praw autorskich niemożliwym jest dalsze jego rozwijanie, modyfikowanie czy komercyjne wykorzystanie oprogramowania.
Czy pracodawca ma prawa do kodu pracownika?
Inaczej wygląda sytuacje w przypadku stosunku pracowniczego, niż na umowie B2B. Zgodnie z przepisami prawa autorskiego, jeżeli pracownik tworzy utwór w ramach stosunku pracy i obowiązków z niego wynikających to co do zasady pracodawca nabywa majątkowe prawa autorskie do tego utworu. W branży IT oznacza to, że kod źródłowy stworzony przez programistę zatrudnionego na podstawie umowy o pracę może przejść na pracodawcę automatycznie, ale pod pewnymi warunkami.
Po pierwsze kod musi zostać stworzony w ramach obowiązków pracowniczych.
Po drugie stworzenie tego kodu musi wynikać z obowiązków pracownika.
W takiej sytuacji przy spełnieniu tych warunków pracodawca nabywa prawa do kodu bez konieczności zawierania odrębnej umowy o przeniesienie majątkowych praw autorskich.
Kiedy pracodawca nie ma pełnych praw do kodu?
Może zdarzyć się sytuacja, że pracodawca nie nabywa pełnych majątkowych praw autorskich do kodu, ponieważ:
- kod został stworzony poza zakresem obowiązków pracownika,
- projekt był realizowany poza zakresem obowiązków pracownika,
- umowa o pracę nie precyzuje jasno obowiązków pracownika związanych z tworzeniem oprogramowania,
- pracownik rozwijał własne projekty niezwiązane z umową o pracę.
W takim przypadku kod może stanowić utwór, ale nie podlegać formalnościom związanym z umową o pracę.
WIęcej w tym temacie znajdziecie w tym artykule: Prawo autorskie a umowa o pracę. Jakie postanowienia warto zawrzeć w Umowie z programistą w odniesieniu do programów komputerowych.
Prawa autorskie do kodu przy umowie B2B
W modelu współpracy B2B sytuacja wygląda zasadniczo inaczej niż przy umowie o pracę. Programista działający na podstawie umowy B2B jest niezależnym przedsiębiorcą, a nie pracownikiem, co ma kluczowe znaczenie dla kwestii praw autorskich.
Czy firma automatycznie ma prawa do kodu na B2B?
Co do zasady nie! Oznacza to, że nawet jeśli firma zleci programiście wykonanie danego oprogramowania, finansuje ten projekt, płaci programiście wynagrodzenie i korzysta z jego efektów pracy musi nabyć majątkowe prawa autorskie do utworu. Prawa autorskie do kodu w takim przypadku nadal należą do twórcy. Jest to jedna z najczęściej pomijanych kwestii w branży, która może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych i biznesowych.
Pamiętajmy również o prawidłowym podpisaniu umowy o przeniesienie autorskich praw majątkowych, ponieważ dla swej ważności musi być w formie pisemnej własnoręcznym podpisem lub kwalifikowanym podpisem elektronicznym. WIęcej o tego typu umowach pisałam w tym artykule: Jak prawidłowo podpisać umowę o przeniesienie autorskich praw majątkowych?
Dlaczego potrzebne jest przeniesienie praw autorskich
Aby firma mogła w pełni i swobodnie korzystać z kodu, konieczne jest przeniesienie autorskich praw majątkowych. Bez odpowiednich postanowień w Umowie firma nie będzie mogła dysponować swobodnie kodem czy go modyfikować, rozwijać, sprzedawać i korzystać z niego w sposób komercyjny. Co do zasady można stwierdzić, że będzie korzystać z niego na zasadzie licencji niewyłącznej bez określonych pól eksploatacji, zasięgu terytorialnego czy czasowego.
Jaka jest najprostsza różnica pomiędzy udzieleniem licencji a przeniesieniem praw autorskich?
Warto jest znać różnicę między przeniesieniem praw autorskich a udzieleniem licencji.
Licencja oznacza jedynie zgodę na korzystanie z kodu w określonym zakresie, natomiast prawa autorskie pozostają przy programiście.
Przeniesienie majątkowych praw autorskich oznacza, że firma staje się właścicielem praw majątkowych do kodu i może nim swobodnie dysponować w zależności od określenia tego w polach eksploatacji.
Wybór powinien być świadomy i dopasowany do potrzeb projektu.
Najczęstsze błędy w umowach IT
Z mojej praktyki można wymienić najczęstsze błędy jakie pojawiają się w umowach z branży IT, a są to m.in.:
- brak postanowień o przeniesieniu majątkowych praw autorskich lub udzieleniu licencji
- zbyt ogólne sformułowania i wprowadzanie wielu pojęć, co staje się mylące czytając umowę,
- brak określenia pól eksploatacji tylko wskazanie, że prawa autorskie przenoszone są na wszystkich polach eksploatacji znanych w dniu podpisywania umowy,
- brak rozróżnienia licencji oraz praw autorskich,
- brak określenia momentu przeniesienia autorskich praw majątkowych.
Więcej o błędach pisałam w tym artykule: Typowe błędy przy tworzeniu kontraktów IT
Czy programista może wykorzystać kod ponownie?
To jedno z kluczowych pytań zarówno dla firm, jak i samych programistów. Odpowiedź nie jest jednoznaczna i w dużej mierze zależy od tego, jak zostały uregulowane prawa autorskie do kodu w umowie.
Gdy autorskie prawa majątkowe nie zostały przeniesione na zamawiającego
Jeżeli programista nie przeniósł na zamawiającego majątkowych praw autorskich to często w modelu B2B programista pozostaje autorem majątkowych praw autorskich i w takiej sytuacji może ponownie wykorzystać kod lub jego fragmenty, stworzyć podobne rozwiązanie oraz je komercjalizować. Granice tego wykorzystania i dalszych działań mogą być uregulowanie jednak w umowie w innych postanowieniach np. klauzule o poufności czy zakaz konkurencji.
Gdy majątkowe prawa autorskie zostały przeniesione na zamawiającego
Jeżeli programista przeniósł na zamawiającego majątkowe prawa autorskie do kodu to co do zasady traci możliwość dalszego wykorzystania kodu, więc nie powinien używać go w innym projekcie, kopiować jego fragmentów czy tworzyć rozwiązań opartych na tym kodzie, jeżeli mogłoby dojść do naruszenia praw autorskich nabywcy.
Sytuacja zmienia się w momencie, gdy programista przeniósł majątkowe prawa autorskie do kodu na firmę.
Konsekwencje braku uregulowania praw do kodu
- Brak precyzyjnego uregulowania praw autorskich do kodu może prowadzić do kosztownych błędów w projektach IT. WIele firm skupia się na prowadzeniu biznesu i aspektach głównie technicznych zapominając o tym, jak bardzo ważnym jest prawne uregulowanie podstawowych kwestii, które mają wręcz kluczowe znaczenia dla dalszego rozwoju firmy.
- Brak kontroli nad stworzonym produktem. Jeżeli majątkowe prawa autorskie nie zostaną przeniesione na spółkę, to może się okazać, że spółka nie ma do produktu żadnych praw i niemożliwym jest korzystanie z niego.
- Problemy przy modyfikacji produktu, sprzedaży spółki zamawiającego. Kwestia praw autorskich jest na tyle kluczowa, że jeżeli produkt był kluczowy w firmie i jego brak powoduje problemy z płynnością spółki, z jej dalszym rozwojem czy pozyskaniem inwestora to kwestia ta może doprowadzić nawet do sytuacji, gdzie właściciel firmy nie jest w stanie dalej rozwijać firmy.
- Ryzyko roszczeń ze strony programisty. Jeżeli majątkowe prawa autorskie nie zostały prawidłowo przeniesione to twórca może żądać dodatkowego wynagrodzenia, zaprzestania z korzystania z produktu czy innych roszczeń na drodze postępowania sądowego. Może się tak dziać jak spółka już osiąga pewien sukces komercyjny.
- Ograniczenie rozwoju produktu. Przy braku uregulowań w zakresie przeniesienia majątkowych praw autorskich oraz praw zależnych powoduje brak możliwości modyfikacji produktu czy dalszego jego rozwoju.
Brak uregulowania praw autorskich do kodu to nie tylko problem prawny, ale przede wszystkim realne ryzyko biznesowe.
Może prowadzić do utraty kontroli nad produktem, sporów z programistami, problemów inwestycyjnych oraz ograniczenia rozwoju firmy.
Dlatego odpowiednie uregulowanie praw autorskich, szczególnie w umowach B2B, powinno być standardem w każdym projekcie IT, a nie w sytuacji gdy dopiero pojawia się realny problem.
Czy kod wygenerowany przez AI podlega ochronie prawnoautorskiej?
Co do zasady kod wygenerowany przez sztuczną inteligencję nie podlega ochronie prawnoautorskiej, ponieważ nie jest rezultatem działalności twórczej człowieka i nie ma indywidualnego charakteru. Kluczowy jest proces jego powstania i czy faktycznie wystąpił element twórczy po stronie człowieka.
Jeżeli kod został wygenerowany w całości przez system AI na podstawie dość prostego polecenia tzw. promptu bez istotnej ingerencji czy modyfikacji przez użytkownika to kod raczej nie będzie nosił znamion utworu według prawa autorskiego. Na ten moment zgodnie z przepisami prawa sztuczna inteligencja nie może być podmiotem praw autorskim.
Nieco inaczej może wyglądać sytuacja, gdzie człowiek aktywnie uczestniczy w tworzeniu tego kodu, poprzez jego modyfikacje, rozwijanie, selekcję rozwiązań, nadanie im indywidualnego charakteru, wtedy jest możliwość, że kod nosiłby znamiona utworu.
Jest to jednak sytuacja niejednoznaczna, nie ma jeszcze ukształtowanego systemu, aby mówić, że jeżeli kod w 20 % został stworzony przez AI, a w 80 % przez człowieka to nosi znamiona utworu itd., każdy przypadek należy traktować indywidualnie i poddać go konkretnej analizie.
Wykorzystanie kodu generowanego przez AI może wiązać się w praktyce z określonym ryzykami. Takimi jak: brak wyłączności, możliwość powielania podobnych rozwiązań czy naruszenie praw autorskich osób trzecich. Należy, więc bym bardzo ostrożnym przy wykorzystywaniu takiego kodu.
WIęcej w tym temacie pisałam w innych artykułach dotyczących praw autorskich, a sztucznej inteligencji np. tutaj: Kto jest autorem treści generowanych przez AI? , AI a prawo autorskie, Prawa autorskie a sztuczna inteligencja.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy kod źródłowy zawsze podlega ochronie prawa autorskiego?
Nie każdy kod automatycznie będzie uznany za utwór w rozumieniu prawa autorskiego. Aby podlegał ochronie, musi mieć charakter twórczy i indywidualny. Oznacza to, że powinien stanowić rezultat własnej, kreatywnej, indywidualnej pracy programisty jako człowieka. Proste, schematyczne lub odtwórcze rozwiązania techniczne mogą nie spełniać tych kryteriów i w konsekwencji nie korzystać z ochrony prawnoautorskiej.
Czy firma musi żądać przeniesienia majątkowych praw autorskich do kodu?
Tak, jeżeli chce mieć pełną i nieograniczoną kontrolę nad oprogramowaniem. Bez przeniesienia praw autorskich firma uzyskuje jedynie ograniczone uprawnienia do korzystania z kodu, co może utrudniać jego dalszy rozwój, modyfikację, sprzedaż lub licencjonowanie. Dlatego w praktyce biznesowej przeniesienie majątkowych praw autorskich stanowi kluczowy element zabezpieczenia interesów firmy.
Czy można korzystać z kodu bez umowy?
Można, jednak jest to rozwiązanie obarczone istotnym ryzykiem. Brak umowy oznacza brak jasno określonych zasad dotyczących praw autorskich, zakresu korzystania z kodu oraz odpowiedzialności stron. W praktyce może to prowadzić do sporów, trudności w dalszym rozwoju oprogramowania oraz ograniczeń w jego komercyjnym wykorzystaniu.
Czy programista musi przenieść prawa autorskie?
Nie, przeniesienie praw autorskich nie następuje automatycznie. Jest to decyzja stron i wymaga wyraźnego uregulowania w umowie. Bez odpowiednich postanowień w zakresie prawa do kodu wskazuje, że co do zasady pozostają przy programiście jako jego twórcy.
Czy można udzielić tylko licencji do kodu zamiast przeniesienia praw?
Tak, zamiast przeniesienia majątkowych praw autorskich możliwe jest udzielenie licencji. W takim przypadku programista zachowuje prawa do kodu, natomiast firma uzyskuje uprawnienie do jego wykorzystania w określonym zakresie, zgodnie z warunkami ustalonymi w umowie licencyjnej.
Podsumowanie
Kwestia majątkowych praw autorskich do kodu źródłowego ma kluczowe znaczenie nie tylko dla twórców, ale również dla firm, które korzystają z takich rozwiązań. CO do zasady, jeżeli kod źródłowy będzie nosił znamiona utworu, to majątkowe prawa autorskie przysługują twórcy, dopóki nie przeniesienie ich na inny podmiot trzeci.
W praktyce oznacza to, że samo wykonanie projektu lub zapłata wynagrodzenia nie powodują automatycznego nabycia majątkowych praw autorskich przez firmę, w szczególności w modelu B2B. Odmiennie wygląda sytuacja w przypadku umowy o pracę, gdzie prawa mogą przechodzić na pracodawcę w określonym zakresie.
Kluczowe znaczenie ma odpowiednie uregulowanie tych kwestii w umowie, w tym określenie zakresu przeniesienia praw, pól eksploatacji oraz zasad dalszego wykorzystania kodu. Brak takich postanowień może prowadzić do sporów, ograniczeń biznesowych i realnych strat finansowych.
Jak możemy Ci pomóc?
Masz wątpliwości, czy masz prawa do kodu albo czy możesz z niego korzystać?
Tworzysz oprogramowanie lub współpracujesz z programistą i nie masz pewności, jak wyglądają kwestie prawne?
A może pojawił się spór o kod, jego wykorzystanie albo zakres praw autorskich?
Zajmujemy się prawem IT oraz prawami autorskimi do oprogramowania. Pomagamy programistom, startupom i firmom technologicznym bezpiecznie regulować kwestie praw do kodu oraz unikać ryzyk prawnych w projektach IT.
Możemy dla Ciebie:
- sprawdzić, kto ma prawa autorskie do kodu w Twoim projekcie
- przeanalizować umowę B2B lub umowę z programistą
- ocenić, czy doszło do skutecznego przeniesienia praw autorskich
- doradzić, jak bezpiecznie uregulować prawa do oprogramowania
- przygotować lub poprawić umowy dotyczące kodu i własności intelektualnej
- pomóc w sporach dotyczących wykorzystania kodu lub jego naruszenia
- opracować rozwiązania zabezpieczające Twój produkt i biznes technologiczny
Napisz do nas i opisz swoją sytuację a powiemy Ci jakie masz opcje i jak możemy pomóc.
Umów się na poradę prawną tutaj:
Jeżeli interesujesz się prawem autorskim, AI i ochroną wizerunku lub jesteś związany z branżą IT/AI po prostu zostaw nam swojego e-maila. Możemy Cie informować o najnowszych wpisach na naszym blogu.
Informacje zawarte w niniejszym artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowią porady prawnej ani opinii prawnej. Treść wpisu nie powinna być traktowana jako podstawa do podejmowania decyzji w konkretnych sprawach. W przypadku potrzeby uzyskania indywidualnej pomocy prawnej zaleca się skonsultowanie z prawnikiem lub radcą prawnym.
Udostępnij:
