„Jak chronić swoje prawa autorskie? Praktyczny przewodnik po naruszeniach i konsekwencjach oraz checklista dla twórców”

Jesteś twórcą internetowym, a może po prostu korzystasz na co dzień z Internetu i zauważyłeś, że ktoś skopiował Twoje zdjęcie, artykuł na blogu, grafikę czy inną twoją własność bez twojej zgody? A może Ty korzystając z dobrodziejstw Internetu nieświadomie lub świadomie skorzystałeś z cudzej twórczości? Czy wiedziałeś, że wszystkie te działania prowadzą do naruszenia praw twórcy?

W dobie Internetu naruszenia praw autorskich zdarzają się praktycznie bez przerwy – jedne działania mogą polegać na bezmyślnym skopiowaniu czyjegoś tekstu/treści/zdjęcia, a inne po prostu być świadomym plagiatem. Pomimo szeroko dostępnej wiedzy w zakresie konieczności chronienia swoich dzieł oraz zakazu naruszania cudzej działalności, wiele osób nadal nie wie, jak chronić swoje dzieła oraz jak korzystać z cudzej twórczości. Wiele osób nie zdaje sobie również sprawy, jakie czekają ich konsekwencje w przypadku naruszenia cudzej twórczości.

W niniejszym artykule postaram się przybliżyć tematykę praw autorskich – jak obronić się przed kradzieżą własnej twórczości? co nam grozi za korzystanie z cudzej twórczości? Czytaj dalej, aby dowiedzieć się jak zabezpieczyć swoje prawa.

Jeżeli jesteś ciekawa/-y tej i podobnej tematyki to zajrzyj na nasze poprzednie artykuły na blogu:

• Jak prawidłowo podpisać umowę o przeniesienie autorskich praw majątkowych
• Różnica pomiędzy utworem inspirowanym a utworem zależnym
• Prawa autorskie w umowie IT

Czym są autorskie prawa majątkowe?

Jeżeli jesteś twórcą i stworzysz jakiś utwór, to zgodnie z zakresem autorskich praw majątkowych wskazanych w Ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych przysługuje Ci jako twórcy wyłączne prawo do korzystania z utworu, rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz wynagrodzenia za korzystanie z tego utworu. Jeżeli chcesz wiedzieć więcej na temat pól eksploatacji to pisałam o nich szerzej tutaj.

Art.  17.  [Zakres autorskich praw majątkowych]

Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.

Czym są autorskie prawa osobiste?

Autorskie prawa osobiste są w uproszczeniu związane bezpośrednio z osobą twórcy i nie możemy się ich w żaden sposób pozbyć, ale możemy je Umownie ograniczyć poprzez odpowiednie zapisy umowne.

Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, autorskie prawa osobiste chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem, a w szczególności prawo do:

1) autorstwa utworu;

2) oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo;

3) nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania;

4) decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności;

5) nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Jakie występują naruszenia praw autorskich?

1. Plagiat i kopiowanie cudzej treści bez zgody twórcy – należy to do najczęstszych przedmiotów sporu. Jeżeli chciałbyś/chciałabyś poczytać więcej o plagiacie to zapraszam tutaj.
2. Nielegalne udostępnianie utworów w Internecie bez zgody twórcy
3. Naruszenie licencji – jest to działanie, które jest sprzeczne z warunkami wskazanymi w umowie licencyjnej, przekroczenie zakresu licencji, modyfikacja licencji czy jej dalsze nieuprawnione wykorzystanie.  
4. Przywłaszczenie cudzego utworu 

Odpowiedzialność za naruszenie autorskich praw majątkowych

Jaka grozi nam odpowiedzialność za naruszenie praw autorskich? 

Przepisy prawa przewidują odpowiedzialność cywilną związaną z roszczeniami majątkowymi oraz odpowiedzialność karną. 

W zakresie odpowiedzialności cywilnej, w przypadku kiedy dojdzie do naruszenia autorskich praw majątkowych twórca może żądać: 

1. zaniechania naruszania;
2. usunięcia skutków naruszenia;
3. naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych albo poprzez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej na cel społeczny;
4. wydania uzyskanych korzyści;
   oraz niezależnie od roszczeń określonych powyżej uprawniony może domagać się jednokrotnego albo wielokrotnego ogłoszenia w prasie oświadczenia o odpowiedniej treści i formie lub podania do publicznej wiadomości części albo całości orzeczenia sądu wydanego w rozpatrywanej sprawie, w sposób i w zakresie określonym przez sąd.: 

/art. 79 ustawy o prawie autorskich i prawa pokrewnych/

Powyższe uprawnienia mają dać twórcy czy uprawnionemu możliwość przywrócenia stanu sprzed naruszenia jego praw autorskich. Nie zawsze jest to oczywiście możliwe, ale mają one stworzyć taką szansę. Ustawa daje możliwość skorzystania z kilku tych narzędzi jednocześnie, więc uprawniony nie musi wybierać jednego rozwiązania swojego problemu.

Odpowiedzialność cywilna za naruszenie osobistych praw autorskich

W przypadku, kiedy naruszymy osobiste prawa autorskie danego twórcy (czyli prawa, które przysługują wyłącznie autorowi dzieła i chronią jego tożsamość twórczą. Nie można ich sprzedać, przekazać ani zrzec się ich – przysługują twórcy na zawsze, nawet po śmierci), twórca dzieła ma prawo do konkretnego działania tzn. może żądać:

1. zaniechania działania zagrażającego jego osobistym prawom autorskim
2. aby osoba, która dopuściła się naruszenia dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków np. poprzez publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie.

Jeżeli naruszenie, którego dopuściła się dana osoba było zawinione, to sąd może wtedy przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, a także jeżeli twórca ma takie żądanie to sąd może zobowiązać sprawcę, aby wpłacił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny.

Co z osobistymi prawami autorskimi po śmierci twórcy?

Jest to również bardzo ciekawe pytanie, natomiast przepisy jednoznacznie wskazują, że po śmierci twórcy z powództwem do sądu może wystąpić małżonek, a jeżeli go nie ma to kolejno: zstępni, rodzice, rodzeństwo czy zstępni rodzeństwa. Jeżeli twórca nie zastrzegł za życia inaczej to osoby wyżej wymienione są uprawnione w tej samej kolejności do wykonywania autorskich praw osobistych zmarłego twórcy.

Z powództwem po jego śmierci może wystąpić właściwe stowarzyszenie twórców, chyba że twórca za życia zastrzegłby inaczej.

Odpowiedzialność karna

Pamiętajmy również o odpowiedzialności karnej za przywłaszczenie autorstwa, rozpowszechnianie utworu bez podawania nazwiska czy pseudonimu twórcy oraz zniekształcenie utworu.

Zgodnie z art. 115 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych:

1.Kto przywłaszcza sobie autorstwo albo wprowadza w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.

2. Tej samej karze podlega, kto rozpowszechnia bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie albo publicznie zniekształca taki utwór, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nadanie.

3. Kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej w inny sposób niż określony w ust. 1 lub 2 narusza cudze prawa autorskie lub prawa pokrewne określone w art. 16, art. 17, art. 18, art. 19 ust. 1, art. 19¹, art. 86, art. 94 ust. 4 lub art. 97, albo nie wykonuje obowiązków określonych w art. 19³ ust. 2 lub art. 20 ust. 1-4, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Zgodnie zatem z powyższym przepisem odpowiedzialność karna w określonych przypadkach może podlegać na karze grzywny, ograniczenia wolności lub nawet pozbawieniu wolności do lat trzech.

Dalszym przykładem w zakresie odpowiedzialności karnej jest:

1. rozpowszechnianie cudzego utworu bez pozwolenia twórcy lub uprawnionego
2. nielegalne utrwalanie oraz zwielokrotnianie przedmiotów prawa autorskiego i praw pokrewnych
3. paserstwo w przedmiocie prawa autorskiego i praw pokrewnych
4. tworzenie urządzeń do niedozwolonego usuwania lub obchodzenia zabezpieczeń technicznych
5. naruszenie prawa do kontroli i praw do informacji

W uproszczeniu jako przykłady możemy wskazać:

Jeśli ktoś ściąga piosenki z Internetu, tworzy składanki i sprzedaje je bez zgody twórców, to:

1. narusza prawa majątkowe,
2. działa dla zysku,
3. grozi mu nawet do 5 lat więzienia.

Jeśli ktoś podpisuje się jako autor cudzej piosenki:

1. narusza prawa osobiste,
2. grozi mu do 3 lat więzienia.

Jak chronić swoje prawa autorskie jako twórca?

Podsumowanie

Jeżeli jesteś twórcą i tworzysz dzieła, to zawsze pamiętaj o zabezpieczeniu swoich praw autorskich zarówno osobistych jak i majątkowych. W świecie, gdzie sztuczna inteligencja jest wszechobecna ważna jest również wiedza co zrobić, kiedy ktoś narusza nasze prawa autorskie i jak się bronić. Najpierw jednak ważne, aby zadbać o swoje prawa. Jeżeli interesuje Cię temat sztucznej inteligencji i praw autorskich to zapraszam do przeczytania więcej w tym temacie tutaj.

Masz jakieś pytania to kliknij w link poniżej i umów się na poradę prawną!

Photo by Marty O’Neill on Unsplash